Alexandre LANGLADA

LA VIRADONA
Noste cu blu, noste terraire,
Soun pr nous-autre un paradis.

(MISTRAL, lou Cant di felibre.)

 

Dins lo baissau de la costiira,
Au p de la richa peiriira
Onte traan lo Maravls
Per bastir palais e castls;
Dau rc onte l'escoda dinda
I sords una fnt tant linda
Que, vista d'amont en aval,
Diriatz un grand gt de cristal.
De Sant-Giniis las joinas filhas,
Sigue en ivrn, dins sas mantilhas,
Sigue l'estiu, a la calor,
Coifadas d'un blanc capelon,
Totjorn gaias e fricaudetas,
Lo sorire sus las boquetas,
Chaca matin - se Dieus o vu -
Van aqu romplir son orju.
D'una man leugira e sens pena
Cabussan la rusta cadena
D'un vilhir, naut coma un gigant,
Que rena e crida en bracejant.
De l'aiga frescament tirada
Tetan una bna lampada,
Dins la fnt s'espinchan un pauc,
Pui, plan-plan, prenon lo dralhau.
Sovent los joines amoroses,
Coma totjorn pro vergonhoses,
Quand es, per se dire quicm,
De rescondons van a la fnt.
La joina filha - achatz la rusa! -
Pren son orju per desencusa.
Vos dirai pas quau se'n pren
Se la nuch per fes los surpren.
Que voltz! estent l'ombreta,
Bu drolls e joina filheta,
Qu'm a stze ans, qu'm s'aima ben
Ai! que passa vite lo temps !
Chagrin, trigs, socits, tristessa,
Oblidatz tot, bla joinessa. . .
Quand de mon temps seretz venguts,
La nuch vos susprendr pas pus.
Ms, se perdtz de sovenena
Los juraments de la jovena,
Per tant ingrats que devenguetz,
! jamai non oblidaretz
La fnt e son ombra tan bna,
Que chacun aima, que tot prna,
Qu'als vilhs fai gaug, qu'als joines plai....
Aqu la Viradna jai.

II

Es aqu que jai dedins sa brela,
Es aqu que nais; ms dins la regla,
Ai! coma pigreja e s'envai planet!
Per ma fe, diriatz un enfantonet
Que totescasseta es sortit de muda.
Quand sos penons la frca es venguda,
Lo gaubi i pren de se'n anar sol;
De sa maire alr bands lo ginolh. . .
Ms chaca pas s'abronca, trantalha,
Agropa sas mans cntra la muralha;
Moquet, regretant lo repaus dau bre,
Se tanca en virant la tsta en arrirs.
Ansinda, bu riu, fas ta salida...
De que te reten? Es-ti la manida
Qu'ai vist un matin davalant dau pug
En resilha negra, apolum de nuch,
Que t'a d'ulhs negrs coma d'agrunlas,
E que, per torcir las lngas trenlas
De son peu flocat, lusnt, imors,
Dins ton linde avenc chaucha sos detons
Regrtas benlu lo garrut traaire,
Que tusta ailamont de lng e de caire,
Dau matin au vspre, en totas sasons,
Desrocant perpins, bogets e cairons;
Que ven aiaval la caumanhassa
Emb son flascs mudat de borrassa;
Qu'en sermant son vin negre e capits,
Dins ton rajolet mscla los degots
Que son frnt relent de lnga escampilha.
S'aqu sol te ten, ps seguir ta via.
Bta, ne'n veirs benlu mai qu'en-naut
De polits morrets que te farn gau.
Ie veirs tanbn lo ruste trimaire
Gimblat sus lo talh, lo cotre e l'araire.
Milhor, vrs Sent-Jan, los joines gavts,
Escampant volams, bandissent esclps,
Au cp de miegjorn, quand lo blat s'espolsa,
Los veirs venir totes d'una escorsa
Portant sus lo cl dolhos e barraus;
E pui l'ombreta, en peu e descau,
Veirs los gojats, chacun sa gojada,
Danant la gavta e la borreiada.
Tot aqu veirs, e'ncara ben mai.
S'es pas la beutat que t'arrsta enlai,
Ni mai lo bracir, de qu'es que te brida?
Auris-ti paur d'stre aval engolida
Per la fendasclassa o lo caravenc
Badant, alterat que ben talament ?
Crenhes-ti l'arrst de quauque peissiira,
O que la resclausa e la marteliira
Desviren ton aiga l'aise o per saut
Dins lo recanton d'un profond agau,
Per te far passar dins l'estrecha trapa
Qu'un molinir pigre a leser destapa,
E bombir, brusent flac grumejs,
Sus lo vilh rodan d'un molin polss ?
Per aqu ton aiga es pas destinada,
E de ta salida au fons de la prada
N'as pas res a crnher, mon paure riu,
Res que lo brausent alen de l'estiu.
Avant! camina e regola a grand rsa
Te vejaic trempassant la travrsa
Qu'autant que tus d'un pauc mai cmpta d'ans.
Los dictators e los cnsols romans
D'aquel dralhau n'avin fach la grand via
Que seguissin, de Roma en Iberia,
Los capolirs de sas grandas legions.
Se capitant dins las caudas sasons,
Centurions, soldats e caps d'armada
En bivacant sus ta doga embaumada,
Bevin ton aiga emb tant de furor
Que te metin presque l'assecador.

IV

As vist mai que mai los ancians Galleses,
Lngamai abans que d'stre Franceses,
Plens de fga, ardits, parant pas a pas
La Gaula, sos dieus e sas libertats.
Detrs los rocs qu'esquichan ta rasa,
Defendin tant ben ton estrecha gasa,
Que los qu'an fach tsta a tant de nacions
Tombavan aqu per rengs molons;
E ton aiga linda, e sana, e clarina,
Se tenchava lu color de sanguina,
Gorgolhant en mig d'rres bastardls
De chivals matats, d'mes en morsls.
As encara vist la longassa tiira
D'mes encordats coma bstia en fiira,
Encadenats, muts, sombres, l'aire inquiet.
paure Galls! paure prisonir!
Los as vist gasant ton aiga amistosa,
Saupejant sos cps, sa fcia terrosa,
Tombant sa lagrema en te benissnt,
Per lo cirque mai de fra partnt.

V

E Charlesmanhe e son armada franca,
Coma un vilh taur qu'an ferrejat dins l'anca.
L'as-ti pas vist fugissent Ronsasval!
Passa Besirs, Frontinhan, Miraval,
Vei Magalona e sa glisa en rona.
De l'ora-en-lai un pensament lo mina
Ni Montpelhir, que n'ra alr qu'un mas,
E que per temps ser lo grand Claps;
Ni son bu su coma se ne'n vei gaire,
Ni son sorelh, res non pt lo distraire.
Passa lo Les au pnt de Sustancion,
Gafa ta gasa e, vers lo fir Saisson,
Sombre, apensit, camina en grand despacha;
Coma totjorn, l'acipa en malafacha,
L'escrapochina e refresca amondaut
Sos rams passits dins nstre Miegjornau.

VI

Aqueles guerrirs brutes, sanguinoses,
De la doa patz enemics furioses,
Que t'an trepilhat sens far cas a tus,
Per los vilhs escrichs nos son coneguts
Los vesm detrs lo fuc, la fumada,
D'un endrech rasat, d'una vila usclada,
Bachuchats de sang dels ps au galet....
Tus, dins aquel temps, fas ton trigolet:
Reviscolas flor, grelh, fulha, aubre, planta;
Abeuras l'aucl qu'au brd dau nis canta,
Mema quand, per fes, la foli te pren,
De ton gras limpum fumas lo terren.
Quand sus ton dogan, devrs las garrigas,
Lo pastre ai ven emb sas beligas,
I trba subran l'ombra e la frescor.
A! s'enchauta ben, lo paure pastre,
Que lo gru polset que l'aver rebala
Age polsejat jota la cavala
Qu'emportava enlai lo grand Scipion
Ai! ai! quanta escrna e quanta leion!
Profitatz ne'n donc, bregoses destrucis,
Vautres Alemands, Franceses e Russis,
O vestz, la gurra es un grand baujum,
Lo renom que dna es res que de fum!
Ms, tot en fasent la chamada,
Ton aiga vai stre arribada
A l'intrada dau grand plans.
Te seguisse de tras en tras;
Vese tas ribas escartadas
Ajonhidas per doas arcadas.
Sus lo camin qu'es d'a nivl
Dau terren e dau parapl,
Dos parelhats de lngas rlas,
De la vapor sostas fidlas,
S'alngan sus lo su pirs
Coma de colbres mostrs.
Tot-d'un-cp, l'ora sonada,
La pensada es destressonada
Per lo sambron e la borjor
Qu'en barrutlant fai la vapo.
Diriatz que la mar se rebilha
En fra de l'auta montilha
Que Dieus aubort tot de lng,
Disent: "Anars pas pus lunh".
Ms mai vai, mai lo bruch redobla
Bestiau d'aver, bona, cobla,
Preses d'un grand reboliment,
N'ausissent ni comandament,
Ni la cridada dau menaire,
Aupetan per tot lo terraire.
La sauvatgina, l'aucelon,
Dins l'aire o vrs lo rescondon
-Tant la terror los desvaria-
A bl ime prenon sa via,
De tot son vam, afalenats,
N'ausant pas espinchar detrs.
Ms la vapor! De sa narrilha
Lo fum sals e s'escampilha!
Diriatz que tot vai s'abissar. . .
Es en vista ! Ven! A passat ! ! ! . .
A passat coma la tronada.
Ai! quante vam! quanta bramada!
Mema l'me, son creator,
Se tanca, agantat de terror!
E tus que sis tan minsorleta,
Qu'una mejana granolheta
Te sauta d'un vam sens borlar,
Tus qu'a pena n vei trescolar
Dins ton pichotet ja de grava,
E ben! quand la vapor siblava,
Quand tot tremblava, tot-escas,
Tus sola, n'as ges fach de cas !
Per que te sis pas trebolida?. . .
-Es que, dins lo cors de ta vida,
N'as tant vist d'embodenaments,
Bronzins, tremls, engrunaments!
As vist benlu sordre de trra
Sant-Lop, lo Causse de la Srra;
Quand los rcs que te fan rampar
Borlavan dins la granda mar
E vesin madurar lo date;
Quand lo srre vins d'en Agde
Mandava dins l'aire brausent
De lamps de fuc mai trelusent,
De rampeladas ben mai vivas
Que totas las locomotivas
E lo auts-fornls renits.
E tot aqu, quand tus l'as vist,
L'me ra encara un grand mistri.
Sarem totes au cementri,
D'astres se sern damorats,
Qu'encara tus bresilhars.

VII

Aic Valrgues, lo vilatge;
Se miralha dins ton raju;
Es amagat dins lo fuolhage
Coma lo nis d'un rossinhu.
*
Dau castl l'ombrosa clausada
Vn espinchonar sus ton gorg:
Es tant espessa, tan ramada,
Que fai la nuch a plan de jorn.
*
De la terrassa m vei l'arcada.
Que sosta lo picht pontilh,
Onte ton aigueta esquichada
Fai ressontir son do bresilh,
Do bresilh que la Valergla
De sa canoneta grosss,
Quand passa o que dins ta regla
Lava, bacla e retorcs.
E pui, dins la plana infinida,
Dels uls seguisse ton corrent,
Quora d'una granda espandida,
Quora prim coma un fiu d'argent.
IX
Viradna, sis ben nomada
Se d'aquel nom t'an batejada,
Es que, de ta sora aiaval,
En passant la dna se vira,
S'arrsta, s'espincha, t'admira:
De la beutat sis lo miralh!
*
Saris encara mai polida,
S'un jorn l'autona entrefolida
Rasaves ton gorg de Cros,
Onte dins de baumas fonzudas,
La Mrt, emb sas arpas crocudas,
Clava sa pria a son leser.
*
De l'immensa plana vinosa
Que ton corrent crosa e recrosa
As davant tus lo majorau:
Lansargues, lo grs trabalhaire;
Lansargues, lo gai festejaire;
Lansargues, riche e liberau.
Lansargue, aiai passat las sgas,
Auss lo trepilh de las gas.
Dins sos baissaus, au mes de mai,
*
La dalha crosss dins lo furre,
E, quand agost s'envai sens plure,
I a de vin, de vin que non sai.
Lansargue! endrech de ma naissena,
Temnh de ma fla jovena,
De mos bus jorns disparescuts,
T'aime, -que servs d'o rescndre?-
Ms, bu riu, pde te respndre
Qu'es un pauc per amr a tus.
Te quitre d'un cp de tsta;
Lunh de tus ai vist la tempsta,
Ai trementit jot son esfr.
De la fam ombrenca e morruda
Ai sentit la rusta morduda,
Ai sentit l'alen de la mrt.
En trevant la sabla moventa
Das deserts de l'Africa ardenta,
Te sis mostrada ben de fes
A mon ida pantaiaira,
A travrs la luonchor trompaira,
Regolant dins tos verds rausets.
*
Ms la foli destimborlada,
Un pauc pertot l'ai semenada:
Dins ma tsta ara fai ben siau.
Pui, aic l'amor m'encadena:
L'amor de tus e de ma femna,
Dels enfantons e de l'ostau.
X
T'aime quand, de plja coflada,
Fas trementir la vilha arcada,
T'escampilhas, devaporada,
Per camp, per rta, per camin,
Alin!
*
T'aime quand vese joina filha,
Que dins son cr l'amor bresilha,
S'engafar fins la cavilha,
Per prene un banh fresc dins ton riu,
L'estiu.
*
T'aime quand la joina femneta,
A l'ombra, plega la fardeta
De son prumir nascut, que teta
Un sen rondelet per l'amor
Au torn.
*
T'aime quand dins la tantossada,
Sus lo barts de ta rasada,
S'adraca la fresca bugada
Lusenta coma un blanc ridu
De nu.
*
Plore quand lo sorelh dardalha
Dins ta maire que s'abadalha;
Totescs se vese ta dralha
Nenquelida per las calors
D'agost.
IX
Mla ton aiga ! mla! mla encara!
Siam dins la prada, e la mala-aiga amara
T'espra aval dins l'immense canir.
Revira-te de-vers Camp-Centenir
Ms n... vai, vai, segus ta destinada:
Sigues pals, estanh, plena, salada;
Au grat de l'ire, un bu jorn agands
Onte tot comena, onte tot fins.


Lansargues (Erau), lo siis d'abriu de 1873.
A. LANGLADA


Retorn a la pagina de Langlada

Retorn a l'ensenhador de la literatura montpelhieirenca d'c
Retorn a l'ensenhador de la literatura dau sgle XIX
Retorn a l'ensenhador generau