ANTNI FABRE D'OLIVET

Txtes


"Le troubadour, posies occitaniques du XIII sicle, 1803"

Aqueste obratge a conegut una novla edicion tardiira 186 ans aprs, ont son represes los txtes occitans de l'edicion de 1803 sens cambiament:

La langue d'Oc rtablie dans ses principes d'aprs le manuscrit de 1820, d'Antoine Fabre d'Olivet. Ed. David Steinfeld, Cazilhac sur Ganges, 1989, ft. 16 x 25, rel. pleine toile d., 941 pp. L'ouvrage se compose d'une grammaire Occitane (388 pages manuscrites), d'un Vocabulaire (654 pages manuscrites), et d'un choix de posies occitanes "Le Troubadour" qu'Antoine Fabre ddie sa mre (444 pages manuscrites). Sola la "novla" titolada "lou levar d'Ann" es dinsl'edicion de 1803 mas pas dins lo menescrich "definitiu" de 1820. La donam ai-dejota.  


Aqu ne'n lo somari. Calculam de metre en linha en grafia occitana tota l'bra lengadociana de Fabre d'Olivet. 

 

La cour d'Amour (en francs)

Cant rouya al prouz noble roumi de Provena

La poudestad de Di, sirventes rimat (veire ai-de bas)

LAI SAZOUS
cantarel primavenc
(veire ai-de bas)
cantarel estivenc
cantarel autounal
cantarel hivernouz

Lou retour d'Eliz en Provena. Pastourela vergeyra

lay d'amour
lay d'amistad

Les amours de Rose et de Ponce de Meyrueis, pome en cinq chants intitul dans l'original "Fora d'amours" (en francs; lo txt originau occitan de "Fra d'Amor" (1787) demorat manescrich es estat editat per C Anatli dins la "Revue des Langues Romanes" LXXIX, 1970, 2 fasc, pp 325-380).

EPITRES AMOUREUSES

Saphoz a Phaoun (letra prima)
Phaoun a Saphoz (letra segounda)
Saphoz a Phaoun (letra trsena)

La pichota masca. Pastourela vergeyra
L'escaraugnada de l'Amour. Fabliot
La pastoura acoutida. Pastourela
(veire ai-de bas).
La rena. Pastourela bouscageyra

 

Comenam per dos trces citats a la seguida de l'article de F Gard dins OC N19, 1983, pp57-62: la pastora acotida, e lo sn primavenc. Contunharem a metre tot aqu en linha a bles paucs.

 

LA PASTORA ACOTIDA


cantarl

 

Els, Els! fugigues pas tan vite,
Tos penets nus que caucigan las flors,
Trepejarn quicm de venems.
Espera-te ; ten, se vs que te quite,
Te quitarai ; trna, joina beutat,
Ten, te rendrai que t'avii raubat.

Ten, tas flors e sa cordeleta,
Las laisse aqui desss l'erbeta
Vne las querre sens esfrai.
Se vs ton poton, te rendrai,
Que t'ai raubat sur la boqueta.
Vne, gntia pastoreleta,
Vne las querre sens esfrai
Se vs ton poton, te rendrai.

T'ai arrapat fada pradiira
Te tene, polida Bergiira,
Vle ara mai de dos potons;
Vle ta descada de flors ;
Vle ton veu e ta cordla
Te vle tota, pastorla ;
Vle sus ton sen amors,
Forrupar milanta potons.

 

SON PRIMAVENC

Fra del mas, ges de pigritge
Anem, fastz-vos lo cr gai,
Pastorls, que sens estaditge,
Aici venir lo mes de Mai.
Coitatz-vos: l'aiganhau perleja
Desss lo mirgalh que floreja.

ventz ausir jot la ramilha,
Piutar lo jove passerat
Venetz ausir la cardonilha
E lo merle escarrabilhat.
Es temps per nstra pastorla,
D'acampar la floreta bla.
Es temps d'anar derrabar l'euse,
E de l'enramelar de flors;
Es temps d'i nosar amb de feuse,
Cent ribanets de cent colors.
Per festejar nstra Pastora,
Lo nos cal plantar de bna ora.

Sabtz quanta es la Maia bla
Que par reinar l'amor causs
Aqu's totjorn ma Pastorla,
Aqu's totjorn la bla Elis.
A quau mai far un tal omalge,
Per qu'es lo sorelh del masatge.

Ai ! do printemps, flor de l'annada,
Que fas tot flamejar d'amor,
Al cr d'aquela capinhada,
Espels un tendre retorn!
Coma lo gl de la natura,
Tebess tanben sa fredura !

(A. Fabre d'Olivet)

 

 

Lo levar d'Anna
novla

Aquesta nva tipica de la comenana dau sgle XIX figura dins l'edicion de 1803 (pp 246-255) mas pas dins lo manescrich "definitiu" de 1820. Fabre devi la trobar trp leugiira, bra de joinessa. Demra una excellenta demonstracion de l'estil dau pota, plen de sensibilitat e de finesa. L'erotisme n'es leugir mas gosts. 

Despui bn brieu Lirs joine pastor
aimava Ann sens espr de retorn;
aimava Ann, que totjorn plus crudla,
li rescondi que senti per el.
Un jorn Lirs, prs de la pastorla
sens stre vist, davanct lo solelh.
Naissenta al cil quand lusissi l'aubeta
prs del liechet de la pastoreleta,
adreitament,sens bruch, ra vengut;
vl espiar, pas ben lunh rescondut,
au mens un cp lo levar de sa bla
plus do per el qu'una aubeta novla.

Al do auret la flor s'espelissi;
encara Ann tota siau dormissi;
s'abandonava, al lich tota soleta
al sm flats enfantet de l'aubeta
que mena emb el dels pantais del matin
lo joine eissam que sembla s'acotir.
Sus una man sa tsta s'apausava ;
Sus l'autre bra vesiadament penjat,
son peu flotent a l'aire volejava,
e sus son sen davalent desnosat,
tot son jaiet ne creissi la beutat.
L'urs Lirs, alupads, mirava
las polidis que la pudor rescnd
ms que sens crnhe' a descatat lo sm,
e dins son cr mai de fuc s'atubava.
D'un fl desir butat, l'ardit berger,
sorts d'ont es sus la poncha del p,
per de plus prs veire la pastorla.
Ann jamai li semblt pas tan bla.
Sus sa boqueta ausa doamenet
doamenet pausar un potonet.
Ann sospira e frems endromida.
Ne pausa un autre ; e sa man mens timida
crca a comptar los sospirs de son cr ;
pui dos potons la seguisson d'abrd.
Ann droms amai fremigue encara ;
ms de Lirs dej lo sen s'egara ;
vl mai ausar : adonc fugs lo sm ;
o vei, ne trema e tornar se rescnd.

Antau Vens, del sm abandonada
drobs al jorn sa pauprla banhada ;
fai un sospir, vei l'Amor, e planhs
la doa error d'un pantais que fugs.
Ensinda Ann, coma destrassonada,
ten un brivet sa pauprla atapada ;
crca lo jorn que son ulh fatigat
fugs encara aflaguit e cugat.

Un lng ridu d'una seda porprada
servs del jorn a blaimar la clartat.
D'un rai leugir la cambra es esclairada ;
rai dobits, que d'un vaigue rebat,
tinta lo sl e pausa sus la bla
lo roget fresc de la rsa novla.
Aqu's aqu qu'aima a nisser l'Amor.
Aqu's aqu que dins un picht jorn
d'un fuc segur sap alumar la flama ;
de rescondons, que sap cabir dins l'arma,
la voluptat, urosa de pensar,
e lo desir, que se vl satisfar.
Tot ra siau. La polida pastora
sola se crei ; non pensa, d'aquela ora,
que son pastor, estremat de d'alai,
auss sa votz, e vei tot que fai.
L'endrech, lo jorn amoroset e tendre,
tot dins son cr fai nisser lo desir.
D'un fuc plus viu son sen ven de s'emprendre,
ven d'aissejar, ven de faire un sospir.
Amb plaser, rodilha sens parura
de sas beutats, guerdons de la natura,
l'li, la nu, las rsas, los jaiets,
envesc dels crs e nisal d'amorets.

Dire cal-ti que, dins aquela ora,
ausa espiar la timida pastora ?
Dire cal-ti ? ... Ms qu'ai pro ni sei
de la pudor trempassem pas la lei.
Per el qu'o vei, se n'embriaiga, e la bla
de mai en mai se prva mens crudla.
Cugat un pauc, son ulh ra banhat ;
ms lu, plus viu se dobrs alucat ;
branda d'amor e de son fuc elhaua ;
son sen pantla : aqu's la nu que s'aua.
E pui desira, e sna son pastor.
" Lirs, Lirs, emb fuc ditz la bla
Lirs, ont sis ? De qu fas, mon amor ?
Vni, Lirs, veire ta pastorla
que sol t'adra e que per tu mors ".
Pensatz un pauc de qu deven Lirs ;
Pensatz un pauc s'alai podi mai tner
e se son fuc podi mai se contner.
Es a sos ps ; demanda son perdon ;
Sus sa boqueta a la sieuna sarrada,
quicha la votz de la pastora irada.
D'amor embriaiga e veusa de pudor,
li trna Ann potonet per poton,
de voluptat una mar los egara...
Ms un ridu los rescnd e se barra.

 


La Podestat de Dieu

Cala-ti, tu, trevaire de l'erms
Auristre, cala-ti, gimbles pas las aurilas
que crisson entorn de mon mas,
e tu, tot rebalant la brosta e l'agruns
Aigadina qu'amont reglas
Menes pas mai de bruch: ai besonh de sola
Est-suau, tu, triste aucels,
Duganl a la votz irtja,
Que venes, quand la nuit carga son mantels
O que la nivol voja-pluja
Acapta totis los lugrans,
Chiular, quilhat sus lo barts,
Est-suau! Vli ui, a las clarors lusentas
Del teson velhads, eissinjat d'ambicion,
M'afinjar de far un sirvntes
Rimat a la glria de Dieu!
Quau 's quel veuse d'ime, o boscs de pensada
Que posse dire al fons del cr
Tot-vesent del solelh la pamparruga d'r
A blis rais, sanlar la trra enlusernada,
E pui de la luna argentada
Lo mantl amors s'espandir sens esfr
Per far linde del cl lo trum e lo silenci:
" Tot aqu, fach per escasena
Segut l'bra supa del srt "?
Avalisca! Lo baug qu'auri ben lo necitge
De si targar d'un tal paure pensat:
Se jove, lo creirii malaute d'endequitge,
Se vilh, lo creirii repapiat.
Mas que si jove e lc, o ben flac de vielhitge,
Qu'ambe ieu vengue l'incresent
Que mi baile la man, e seguigue un moment
Lo vam arders de mon ime.
Sus un nvol de fuc enairats totes dos
rodilharem lo blveire sublime
que mstra nstre sl aubrs.
jot lo dme del cl, son teule lumens.
Pus regde que l'aigla adralhada
que vanament volri s'acimerlar tant naut
sm agandits, per la pensada
al carrairon lachat ont s'atuba l'ulhau.
D'aqu, miram las meravelhas blas
d'ont Dieu, avantieirassa, a semenat lo cl :
lo sorelh, rei lusent, son imatge mortl,
e la luna, tras las estlas,
pastorla anuechada al mig de son tropl.

Agachem de d'aval la masada terrosa
De l'me, ainat divenc, e de la numerosa
Cla dels autres estatjents
Que la mar ondadenca e fronzida dels vents
Sanla d'una aiga grumejosa:
Aici, la pradari, de sa rauba verdosa
Desplega lo riche mirgalh.
Aqu, lo bsc brands sa capa espelofiosa,
Lo srre manda amont son talussat frontal
E lo bauri fonzat dins sa vena peirosa
Laissa chimar l'aigueta en correds cristal.
Aic, lo mas, del paure embarra lo cabal,
Aqu, de la ciutat famosa
S'anauta ambe fiertat lo crenl majoral.
Sus l'erbeta del bsc, pais la feda lanuda,
Lo ja estrema lo bestial,
Mentre que la fermia emmalida e maissuda
Aprs aver, de nuch, fach son rre varalh,
Trba quauque rca baumuda
Ont si cabir sens traire mal.
Del pisse freg e mut, l'ondada es la demra,
L'aire, dels aucelons, es lo br sondissent;
Lo bestial en dedins, e de fes, en defra
Del sl pairolal, va jasent.
Mas l'me, plus biaissut, e mai sobrat de sen
Fai una glisa al Dieu qu'adra,.
Pausa de las ciutats lo frairal fondament,
E del castl reial daura lo pasiment.

Ara, s'aqu'ra vrai que l'rba destinada
Agusse fach lo sl e tot que s'i vei,
Segur, caduna causa, en son luc ordinada
de l'escasncia sola enseguiri la lei.
Lo solelh empigrit laissari las estlas
lusir duscas al mig del jorn
la luna, per laquisa, ausari b'a son torn
morgar sas clarors majorlas :
dins l'estiu, la barbasta atucari las flors
l'aiga si claufiri d'aucelets nadadors,
en fermia del bsc la fedeta mudada
golofiri sos anhelons.
E l'me, sens govrn, sens ime, sens pensada,
e tal qu'un nvol ventads
que trva sus l'erms, s'esclaira o s'entrums
a l'avenent de cada aurada,
veiri, dedins sa bria, a l'evrs reiginada
Lo plus esquerrir mesclads.
Mas cal pas, al rail de la lutz vertadira,
Que descugar l'ulh e lo cr
Per veire que tot nais d'una causa primira,
Sobrana mestressa del srt;
Per sentir qu'una man poderosa e faurira
Condutz lo monde que seguis
Un camin adralhat totjorn immutads:
Aqu's la man de Dieu. Sa votz retronissenta,
Incresent, te sna e te ditz:
" Ont ras a l'aura lusenta
Del primir jorn espelissent
Quand pausri lo fondament
De la trra per tu naissenta?
As-tu vist, digas-o, lo primir lusiment
De las lugrejairas estlas?
E per lausar mas bras immortlas,
As-tu de mos angls ausit lo cantament?
Dins los gorgs de la mar vogres, tu, l'ondada?
L'as, tu, dins son lich empeilada,
Tot disent: " Aqu, ton aiga enferondada,
Grumejosa, vendr vaigament se brisar
Sens jamai poder trampassar
Lo gravilh que ma man, per empach, va pausar?

E los rcs de l'erms? Ta man empoderada,
Los as, tu, sospesats per los aclapassar ?
E los nivols del cl? Sabes quanta pensada
Ansinda, a bls molons, los a fach s'amassar?
As, tu, dich a l'ivrn de conoisser sa plaga?
Al dog printemps de nisser e d'espelir las flors?
Per mostrar qu'aval l'ulh de la mrt regassa,
Per tu, lo portalh inferns
S'es-ti, tot carincant, virat sus sos gofons?
T'abasta-ti de dire, amb una votz suprba,
Que tot si, per que tot sigue fach atan lu?
Ps, tu, versar la pluja o la nbla o la nu?
Ps, tu, per lo bestial, far crisse' un sol brot d'rba?
Quand parlas a l'ulhau, diga se te conois,
E se, tot lambrejant, ti respond: " Aic soi "?
Ton bra, clafit de fra e mai d'assegurena,
Pt-ti far brunzir, cremads,
Lo flze' avenjador de la Tota-Potna,
Qu'aval, del cl estant, pomps e repomps?

Ome, demra suau. Laissa aqu ton folitge
davala dins ton cr per lai veire embrandat
l'ime enlusit que t'es donat
l'ime qu'en despich del vielhitge
desponcha de la mrt lo matrs descarat.
Atal que dins l'escuresina
de fes, vas qurre, al lum del faliu alucat
quicm de carestis que s'es desvariat,
atal a la claror qu'endedins t'enlumina
vai qurre Dieu qu'as desbrembat
Dieu, qu'un ulh omenenc vanament volri veire ,
ms que l'ime sents e que lo cr vl creire.

Ieu, trobaire arders, entrement qu'ai rimat
aqueste mieu sirvente aimat
entrement que l'arma enclausida
sus l'ala de l'admiracion
preni vam per cantar la Podestat de Dieu,
m'a semblat qu'una vtz al fons del cr ausida
m'a cridat : " Dises vrai ; per que sis, tu, Dieu es.
Emb El sis tu quicm. Sens El seris pas res ".

(editat per Joan Larzac in "Anthologie de la Posie Religieuse Occitane, Privat Ed, 1972).

 

Presentacion de Fabre d'Olivet

Un estudi de Gard sus Fabre

literatura dau sgle XIX

Retorn a l'ensenhador de la literatura montpelhieirenca d'c
Retorn a l'ensenhador generau