Los provrbis lengadocians dau diccionari de l'abat de Sauvages

L'abat Pierre-Augustin Boissier de la Croix de Sauvages (1710-1795) nascut e defuntat a Als, siagut un esperit enciclopedic afeccionat per l'estudi dels insctes, de las plantas, dels rius, dels srres... e la lenga occitana, que ne dont un delicis diccionari enciclopedic qu'es un vertadir viatge au cr de la societat lengadociana dau sgle XVIII. Lo diccionari paregut en 1785. Aquela prumiira edicion se pt telecargar dempui lo siti de la bibliotca nacionala de Frana. Una segonda edicion revista, corregida e augmentada deguda a son nebot L. A. D. F. paregut a Als en 1820.

Lo diccionari s'acaba per una tiira de 1350 provrbis. Los ai transcriches ai-dejota en grafia occitana en uniformizant lo lengatge sus la basa dau montpelhieirenc. Podtz tanben los telecargar en pdf dins sa grafia d'epca un pauc destimborlada..

L'ensms es d'una riquesa miraclosa. Es un concentrat d'idiomatisme, d'occitanitat espessa e risoliira...

 

A l'aura drecha ges d'abric, a paure me ges d'amic.
A bn amassaire bn escampaire.
A bn chin, bn os.
A bn demandaire, bn refusaire.
A bna bugadiira manca pas jamai pira.
A bn varlet, aurelha d'ase.
A boca barrada non intra mosca.
Abriu abriva.
A cada senhor novl cada pug es un castl.
A cadun, lo sieu n'es pas trp.
A canalha, fau pas toalha.
A chival manjaire cabstre cort.
A capelan nus, lo ben li fug
A carn de chin saussa de lop.
Aqu s'acrda coma lo magnificat a matinas
Aqu's a perpaus coma caufalich d'estiu.
Aqu's lo deman de Simonet
Aqu's son biais coma botelha quand bava
Acordatz-vos, e faretz plure.
Aqu vos vai coma la pira a l'anl.
Aqu vos vai coma lo bast a l'ase.
A dur rove, dur conhet (=cunhet)
A fach besonha de monina: pauc e mau.
A fach lo viatge dau Corbats
A fach coma las putas, a manjat son bn pan prumir
A fach coma varlet de Mart, que n'oblidt res que de dire adieu
A fauta de buu m fai laurar l'ase
A fauta de savi botan fl en cadiira
Afatigat coma paure me que cola sa trempa
A fl, fortuna
A grssa bstia, grs morrau
Aiganhau de mai fai tot bu o laid
Aigacorrent non es rre ni pudent
Aiga e pan, vida de can
Aiga, fum michanta femna e fuc fan fugir l'me de tot luc
Aiga trebola me negars pas, perqu te passarai pas
Aimar e stre at, esperar e non venir, stre au lich e non dormir, son tres causas que fan morir

Ai manjat de lenga de cat, dise tot que sabe.
Ai que vai mau, quand la galina fai lo gau.
Aitan csta ben batut que mau batut.
Aitan de freg coma de sen.
Aitan fai aquel que ten, qu'aquel qu'escrja.
Aitan que ponhetz la bstia, aitan camina.
A gents baugs, campana de fusta.
A gents malairoses, lo pan moss au forn.
A l'amic, lo segren, o lo regrt.
A l'ase sadol, lo blat i es vea.
A la candla, la dna es pus bla.
A la casa de Peironla, cadun i a son escudla.
A la fin se saupr, quau a manjat lo lard.
A la femna coma a la barca, torjorn i a a faire quauque ren.
A las grands prtas, bofan las grandas auras.
A las gents de cort, tot es cort.
A la sonalha la bstia se conois.
A la tsta e als ps, se conois, dna, quau stz.
A l'enfornar se pren lo pan cornut.
A l'envielhir, l'enfadesir.
Aligana per lo ben jamai portt cap de ben.
Alhet e pan, repais de pasan, alhet e carn, repais de richard.
Au mai mrda m bolga, au mai puds.
A l'me dna ta filha, e non a camp ni a vinha.
A lo mau de la cambe (=chanvre): la femla vau mai que lo mascle.
A lo mau de las galinas que tan mai fai freg, tan mai bevon.
A lo mau d'un uu cuch: dont mai se ci, dont mai se fai dur.
A l'ostau i a ren se de defra non ven.
A lo ventre curat coma lo cuol d'un capl.
A lo mau de cat usclat, vau mai que non pareis.
A mau de cr li de soca.
A mau de tsta estopada de vin.
A marit gels la bana au frnt.
Amb lo senhor non vlgas partir las peras, car lo senhor prendr las pus maduras e te rompr lo cap amb las pus duras.
A michant obrir, ges de bns otisses.
Amic de cadun, amic de digs.
Amic que non valga, cotl que non talha, se lo prdes, non te'n chalha!
Amor de nra, amor de gendres, es una bugada sans cendres.
Amor de senhor, ombra de boisson.
Amor de srre vau pas un prre; amor de fraire vau pas gaire.
Amor e rasca, regarda pas onte s'ataca.
A nadau au fuc a Pascas au rc.
Anaz-vos'n en Agons pan e peras i trobaretz; lo matin peras e vin; lo dinnar peras e pan; lo subrejorn peras totjorn; lo sra totjorn peras.
An be nu, an de ben.
Anem plan, acampem ben.
Anem plan e rescontrarem mai de gents.
Ansin ditz lo rainal dels rasims.
Ansin vai lo monde: l'un se fai la barba e l'autre se fai tondre.
An vendemiat abans las cridas.
Au desbastar se veson las cachaduras.
Au fons dau sac se trban las brisas.
Au jorn dau jutjament aitan vaudr la mrda coma l'argent.
Au jc e au vin, l'me se fai coquin.
Au cuol se conois quand las dents penchenan.
Au lotgs, au canhard, cadun i es per sa part.
Au mes de Julhet, ni femna ni caulet.
Au monde n'i a pas ges de sola que non si seguit d'un ails.
Au pus frt, la pelha.
Au temps que canta lo cocut, lo matin ml, lo vspre dur.
Au trabalh que non s'abriva es de carronha tota viva.
Ausit dire vai per tot.
A pauc vin, beu prumir, a pauc pan, pren las brisas.
A paraulas lordas, aurelhas sordas.
A picht cabau tot li vu mau.
Aprs bn vin, bn coissin.
Aprs la fsta lo fl rsta.
Aprs la mrt, lo mtge.
Aprs lo du, fls se fan savis.
Aprs pichet beurem folheta.
Aprs tres jorns l'm s'enuja de femnas, d'stes e de pljas.
Aprs un acampaire ven un escampaire.
Aprs rastu cau pas forcas.
Aquel ase es ben malaut, a desss un bl emplastre.
Aquel pela pas figas.
Aquel que quauque ben crompa, se non lo paga pas ben se trompa.
Aquel que se muda Dieu l'ajuda.
Aqu ont es lo gau cau pas que la galina cante.
Arca de scincia voida de conscincia.
A ren fau pas saussa.
A res mandar fau pas messatge.
Argent de femna e ben de campana non flors ni non grana.
Argent fai pro mas ben passa tot.
A rude ase rude asenir.
A Sant Martin tapa ton vin.
A sant Michu los gostats mntan au cl.
A Sant Toms ci ton pan, lava tos draps.
A Sant Luc lo freg es au suc.
A Sant Andrieu, o ditz lo freg, aic soi ieu.
As la colra dau pastissir que cochava las niiras amb un aste.
A totjorn pet o foira.
A Totsants l'oliva a la man.
A tres fes son luchas.
A trobat lo blat cher, a cargat de vin.
A vielhitge, repepiatge.
A vilha cata joina rata.
A vilha mula mrs daurat.
A viln carbonada d'ase.
Ase de megir n'es jamai ben embastat.

B

Badalhar pt pas mentir, se non vu manjar vu dormir.
Baila-garda la feda au lop e la galina au rainal.
Baila un uu per aver un buu.
Barbir sensa glria notari sens escritri, pelissir sensa pl non valon un cascavl.
Barba de belistre fach a petaces.
Barba d'espolseta, molhir d'escaufa-lich.
Bava coma un manhan.
Beat que dau ben d'autrui fai son aprendissatge.
Beat que ten. Durbec qu'espra.
Ben de campana, se flors non grana.
Ben dos srres se rescntran, quand dos bouts s'atrban.
Ben es vertat que l'm ditz, qu'emb lo temps favor vau ardits.
Bla a la candla, lo jorn o gasta tot.
Bla es la castanha, dedins es la maganha.
Bla femna, michanta espinha.
Bla femna, miralh de ncis.
Blas promessas fan los ncis joioses.
Ben mau aqus n'es pas eretatge.
Ben ven quand garon nais; s'una filha ven, ben se'n vai.
Bu temps d'ivrn, santat de vilh me, promessas de gentilme, quau se'n fisa n'es pas satge me.
Ben pauc vau l'ase, que non prta son bast.
Ben raubat, se flors, jamai non es granat.
Ben fai l'me vilh ms li csta.
Ben es nci lo rat qu'en un sol trauc se fisa.
Bestiau jove cau que trepe.
Bstias venon, bstias se'n trnan.
Ben vendr lu, que trp demra.
Bleda tendra es de bn plegar.
Bn bru vau bn vin.
Bn can trna a l'ostau.
Bn convidaire fai manjar malaute.
Bn legat, paure testament.
Bn mantl, bn capl, btas de bnas pl e chival de bna raa, fan camin quin temps que faa.
Bn mestir vau una baroni.
Bna jornada a fach, que de fl s'es desliurat.
Bna femna, marrida tsta.
Bna mula, michanta bstia.
Bna trra, michant camin.
Bn ren, bn boir e bn semenat fan lo camp ben engranat.
Bsc verd e pan caud, fan la rona d'un ostau.
Bsc verd fai fuc caud.
Bota aquela espiga a ta glena.
Botari pas la man au sen per un pesolh.
Botatz dos fls ensms, au cap de l'an sern tres.
Botatz la man au panir, que son totes de lobatons.
Boir sens barba fai l'aira sens garba.
Bram de sauma monta pas au cl.

C

Cada cosinir fai sa saussa.
Cada jardinir lausa sos prres.
Cada menestrieirl (violon de village, pron: "menestrirl"), a son baratl (tricherie).
Cada prc a son Sant Martin, cada coquin son michant matin.
Cada topin trba sa cabucla.
Cada fata (chiffon, guenille) a son sen.
Cadun sents onte li prutz.
Cadun volri manjar la mrda amb un culhir d'argent.
Cadun vu virar l'aiga a son molin.
Calinhaire de bren, escaufat coma la cadena d'un potz.
Cau laissar crrer l'aiga jot lo pnt.
Cau pas s'estendre mai que sa flaada.
Canalha es lu d'acrd.
Cau rendas, o fasendas.
Causas laidas e ben paradas.
Careas de chins, amor de putas, bna chra d'ste, non se pt far que non cste.
Carga d'armas, carga de paur.
Cara d'espitau, cuol de misericrdia.
Caaire e jogaire non pdon que mau traire.
Castl de carn s'aborrs lu.
Cat emmantelat non prengut jamai rat.
Casa bastida, vinha plantada e filha noirida.
Cent escuts de laguis pagan pas un patac de deutes.
Crca l'ombra coma un ase vermens.
Chambriira novla e escoba nva fan l'ostau net.
Chambriira retornada e sopa rescaufada non fan jamai bna proada.
Chra de castl, crebar de rire e morir de fam.
Cin bregs, a las aurelhas vermenosas.
Chins e enfants conoisson qu ben li fau.
Chut, que la maire coa.
Clar d'en bas, montanha escura, plja segura.
Cp de p d'ga n'estropit jamai rossin.
Cmpte arrestat es mig pagat.
Conselh de molhr es picht, qu non lo pren es un cht.
Cochan lo lebrir davant la lbre.
Coma canta l'abat, antau respnd lo clerjat.
Coma las gents, l'encens.
Coma las pomas, una gasta l'autra.
Cort sermon, e lo dinnar.
Corta lenga e lngas aurelhas.
Convit de Montpelhir, convidar a l'escalir.
Cosiniira lambreta, fai la saussa amai la freta.

D

D'aic a cent ans serem totes brnis.
Dau dich au fach i a grand trach.
D'aucls de ribiira e d'estanh, pren lo darrirs, laissa lo davant.
D'aucls, de chins, d'armas, e d'amors: per un plaser mil dolors.
Dau temps ni de senhori non se cau donar malanconi.
Dau temps que lo chin pissa, la lbre s'enfugs.
D'aqu d'ont deu sortir lo lum, sorts lo fum.
D'aqu ont non pensa l'me, corrs la lbre.
Dabans savi ni aprs fl, non passes aiga ni fangs ml.
De bla femna e flor de Mai, en un jorn la beutat se'n vai.
De ben servir e lo saupre stre, aprs varlet, m deven mstre.
De bna ora ponh l'espinhaquand a enveja de ben far.
De bn plant planta ta vinha, de bna raa pren la filha.
De quau es l'ase, que l'embaste.
De quau es l'ase, que lo leve per la coa.
De caresti non empligues ton granir.
De gran eissuch, gran banhat
Degun non vu estacar lo cascavu au cat.
De gents de Cevenas, non fagues padenas, que traucadas son.
De joine avocat eretatge perdut; de joine medecin cementri bout.
De la pasta de mon compaire, bna fogassa a mon filhu.
De la trra fa lo valat.
De lai ont es la patz Dieu dau cl i abita.
De lai ont i a res lo Rei n'a pas de talha.
De lng pas lngas novlas
Demandatz a Matieu qu'es pus messorguir que ieu
De marrida femna garda te ; e de la bna non te'n fises.
De michant pagador fau prene la palha e las flors.
De pauc fach pauc de novlas.
De prta barrada lo diable se'n trna.
De pro palha pauc gran.
De qu fastz a vstras fbres?
De Sant Miquu a Martror i a un mes laborador.
De sarjant (=uissir) non fagas ton compaire: se non te fai mau te lo far faire.
Desargentat coma la Crotz dels Capochins.
De Senhor, de ribiira e de grand camin, fai mau stre vesin.
Destrech au bren, largant a la satina.
De tala vida tala fin; de bna trra bn topin.
De tau pan te farai tala sopa.
De tau te fises, de tau te gardes.
De tot peu bna bstia.
De totes es at (=asirat) e quitat, que non ditz res que la vertat.
De totes te fagas, de totes te gardes.
De tota mena de mestirs i a de bns e de paures obrirs.
Detrs lo mstre, se fai la figa.
De tres grands, dos corbats; de tres pichons dos glorioses.
De vilh lebrir, bna caa.
Diga me emb quau vai, te dirai quau es.
Diligena passa scincia.
Dins la resclausa d'un molin s'es pas jamai pres de balenas.
Dins los grs gorgs se psca los grs pis.
Dins pauc d'oras Dieu labora.
Dins una eimina de presompcion n'i a pas per un patac d'abilesa.
Dins un rt semenat de procs, rarament se culs una flor d'amistana
Dieu dna lo freg suivant la rauba
Dieu nos garde de vilhas barcas e de novls capitanis
Dieu te dne de sen, e a ieu d'argent
Dieu vos dne lo bast, pui que voltz la tla
Dieu vos garde de mau, e de freg quand far caud
Dieu vos garde de quatre causas, de bn salat sens mostarda, d'una chambriira que se farda, d'un varlet que se regarda, e d'un paure repais que tarda
Ditz blanc e fai negre
Disputa la pl abans d'aver l'anhl
Dison que per dormir segur, n'es res de tal qu'un ventre dur
Dna ben estava, mau cercava, trobat l'a
Dna fogassiira, au cap de l'an mangt sa verquiira
Dna Gaia me plai ben, mas que jamai non me si res
Dna prim fiala morigut de fam, dna fiala grs visqut tot l'an
Dna que non manja lo ventre la manten
Dna viana que fai los estats sens me
Drm lo cat, velha lo rat
D'rra vaca rre vedl
Dolor de femna mrta dura jusqu'a la prta
Dont mai lo diable a dont mai volri aver
Dona la fauta de l'ase a la barda
Dont pus aut monta la monina, dont mai mstra lo cuol
Dos bls jorns a l'me sus la trra, quand pren molhr e quand l'entrra
Dos fls se trban jamai de mema pensada
Dobrs los ulhs coma un crestaire
D'una man lo grata e de l'autra lo mata
D'una man lo franc e de l'autra la pira
D'un sac de carbonir non pt sortir farina blanca
**
Enfant nascut, Dieu l'a pascut
Enfant noirit de vin, femna que parla latin, faguron jamai bna fin
Enfants sm, enfants devenm
Emb d'argent se fai lo cmpte
Emb fu non se prenon moscas
emb lo sorelh estlas non luson
Emb tamborins non se prenon lbres
emb un marrit chivau, bn esperon
En d'un me riche sa femna li mors; en d'un paure me, sa mula
En abriu canta lo cocut s'es viu
En aiga pura barca segura
En quau Dieu vu ben la truja fai de porcls
En causas fachas los conselhs son preses
En cent francs de procs n'i a pas per un patac d'amor
En fadejant l'm fai son dam
En forn caud non creisson rbas
En ivrn, pertot plu, e l'estiu, onte Dieu vu
En ivrn non quites ton mantl, ni per rre ni per bl
Engenhcs coma lo cuol d'un pt, que se barra sens correjons
En magula (=srre penjalut), o en trra pendent, non botes ton argent
En ostau de lop non botes ta carn
En temps suau cadun es maridanha
En trra de baron non plantes ton bordon; se lo plantas, non lo plantes prigond
En trra de papa, estend ta capa
En trra que flaire, non botes ton araire
Entre doas verdas, una madura
Entre enfants e cadls, conoisson que li fai bl
Entre filhas e capelans, sabon pas onte manjarn lor pan
Entre filhas e escobilhas, poirin pas stre trp lunh de l'ostau
Entre la dalha e lo volam, lo pasan mr de fam
Entre la patz e la trva, Martin perdt sas gas
Entre la mrda e lo pis lo bl enfant se noirs
Entrements que son cauds, se plman
Entre Pascas e Pendacosta fai ton dessrt d'una crosta
Entre Sant Pire e Sant Pau planta lo prre e lo caul
Entre trp e pauc mesura i cau
En triant, blas figas se'n van
Es abilhat de gris coma un ase
Es afairat coma un paure me que cola sa trempa
Es afarat coma la crsta d'un gal
Es apreissat coma un ase de vendmias
Es ben grassa la galina que se passa de sa vesina
Es ben michanta la tempsta se quicm non rsta
Es ben amic de l'ostau, que se trca au faudau
Es cams coma figa en cabassada
Es cargat d'argent coma un grapaud de plomas
Es caitiu, pren las moscas amb un fiu
Es ceuclada d'anls coma una bota
Es coma l'ase dau molinir, s'arrsta en totas las prtas
Es coma los cans qu'au mai manjan, dont mai retnan
Es coma un teston raunhat: las letras li mancan
Es curat coma un brusc
Es dels enfants de Zebedu, sap pas que demanda
Es dels escolirs de Pnta, que van a l'escla tant que sabon pas pus res
Es dels medecins de Besucon, descobrs los malauts per los far susar
Es desglesit coma una vilha semau
Es dels testimnis de Palhard, que venon sens los anar qurre
Es de la mena de Pire-Joan, n'intrarin vint-e-quatre dins i=una cogorla
Es de raa de cigala: viu de l'r dau temps
Es de raa d'estornl, aima l'oliva
Es enfant d'onze oras, auss miegjorn
Es embolhat coma un gal amb d'estopas
Es emplomada coma una mula limoniira
Es en chana, sa femna fai l'amor
Es endinnat (indignat) coma la crsta d'un gal
Es en fatiga coma un cordonir que n'a qu'una forma.
Es entraversat coma barra de prta
Es envinassat coma una cogorla
Es esfrontat coma vergant de bsc
Es estringat coma un galapastre
Es fach als compliments coma un buu a montar una escala
Es filh d'un ase: una ora dau jorn brama
Es fl que giscla
Es grand pietat d'un paure chin que n'a ges de mstre
Es gras coma una grasilha
Es grossir coma pan d'rdi
Es innocent coma un diable de quatre ans
Es mau rescondut, que mstra l'esquina
Es matinir coma un fornir
Es nascut au bordl, tot lo mond son sos parents
Espelhari un pesolh per n'aver la pl
Espelha me, ditz l'olivir, te vestirai
Espinha ponh e ronze esfata: gavt es fin, Auverns passa
Espinha que non ponh quand nais, non ponh jamai
Es ben gardat que Dieu garda
Es pus fl que l'aiga non es lnga
Es rens coma cata brnha
Es tot d'una pea coma una escla
Es totjorn en l'r coma una cadaula
Es trp vilh, devi pas tan lu nisser
Es un ase o un aret, qu'enfin mascara la paret
Es un ngel a manlevar e un ase a rendre
Es un mau grand, de grands servir; es un pus grand mau, los desservir; lo bonur es d[e n]on los conisser
Es una mina; li manca res que lo miaular
Es una paura annada, quand los capelans lauran e las putas fialan
Es vergonhs coma truja que prta un levam

***

Facharis ni plors non son remdis de dolors
Fai cridar de vin e vendre de vinagre
Fai d'aiga d'ulh
Fa de l'eimina sestir e de la malha denir.
Fa fais de tot bsc
Fai l'ase per manjar de bren
Faguetz ben e non mau, autre sermon non vos cau
Fai bn saupre ren, l'm apren totjorn
Fai coma lo chin dau deimir, ten d'a ment
Fai dinnar amb de banas de cagaraula
Fai d'una mosca un elefant
Fai d'una palha un palhir
Fai la saussa a l'aucl sens aver vist la ploma
Fai lo malaute per manjar un uu
Fai lo potz cntra la ribiira
Fai mau pissar a la carriira, tot lo mond vos vei
Fai me sieta, ieu te farai talhador
Fai parlar d'el coma lo cabrir de Nimes
Fai rire de chin, que passa pas las dents
Fai que deves, e venga que poir
Fai que pt, coma robin quand dana.
Fali (=cali) venir quand tondiam, auris agut de lana.
Fan coma las putas, manjan lo bn pan prumir.
Fau (=cau) excusar lo vin e castigar la botelha.
Fau (=cau) far jc que dure.
Fau (=cau) far o laissar far.
Fau (=cau) manjar una eimina de sau ensms, per conisser l'imor dels gents.
Fau (=cau) pas copar los lardons avant de prene las lbres.
Fau (=cau) pas crompar cat en sac
Fau (=cau) pas dire mau dau jorn que non si passat
Fau (=cau) pas escorjar tot qu'es magre
Fau (=cau) puslu regardar lo marchand que la marchandisa
Fau (=cau) que l'ostau se prde per quauque gotiira
Fari d'ulhs emb un cat
Fari tetar un buu vilh
Farina fresca e pan tendre, ajudan un ostau a descendre
Fasetz de ben a Bertrand, vos lo rendr en cagant
Favor de senhor n'es pas eretatge
Fbres quartanas non fan sonar campanas
Fbre de buu, quand es sadol son ventre li du
Fbre galhosarda, quand es sadola trambla
Feda aprivadada de trp d'anhls es tetada
Feda comptada, lo lop l'a manjada
Feda que biala, prd un morsl
Femna daurada, es lu consolada
Femna de ben e de bna mina, non vai pus lunh que la galina
Femna fai o desfai l'ostau
Femna malauta e que si grssa, a un dels pses dins la fssa
Femna muda, fogut jamai batuda
Femna qu'a un bn marit, au visatge o prta escrich
Femna que ci e fai bugada, es mija fla o enrabiada
Femna se planh, femna se du, femna es malauta quand o vu
Femna trotiira, fogut jamai bna mainatgiira
Figas e sermons, a Pascas passan sasons.
Filhas d'stes e figas de camin, se non son tastadas de vspre, o son de matin
Filha d'ste e de bochr, ages per gaug que res non te si
Filha d'ste e figa de canton, son pus lu maduras que de sason
Filha es coma la tra, es bla quand es enclausa
Filha madura, prta l'enfant a la cintura
Filha pauc vista, es de requista
Filha polida sans avs, mai de calinhaires que de marits
Filha qu'agrada es mitat maridada
Filha que pren, se vend
Filha qu'escota, vila que parlamenta, son lu presas
Filhas que son a maridar, michant tropl a gardar
Filha que vu stre presada, ni vista, ni visitada
Filha sans crenta, vau pas un brot de menta
Filha trotiira e fenestriira, rarament bna mainatgiira
Fisatz vos en castanhas caudas, vos petarn dins la man
Fl demanda conselh, que non lo crei
Fls desiran, sages acampan
Freg emb freg, fan los enfants gelats
Frisat coma un caulet
Fugir, pdes, escapar, non
Fugi la plja, e s'es getat dins un valat
Fugi lo fum e s'es getat dins lo fuc
***
Ganha dau p coma un amotlaire
Galinas que van per l'ostau, se non becan, becat an
Gauss una candla per cercar un mochon
Garda quand l'aurs, se non te'n pentirs
Gars un mau e ne fai dos
Glot en cosina, son parir non desira
N'i a milhor amic, que la borsa
N'i a pas de mai empachat qu'aquel que ten la coa de la sartan
N'i a pas d'li sans crassa
N'i a pas pus michanta portadura que la mrda quand es madura
Gota a gota, l'aisina s'agota
Granda sartan per fricassar, emborda prima per tamisar, una molhr despensiira, an lu voidat una palhiira
Grassa vaca fai lo vedl foirs
Grssa borsa, res d'argent

**

I a chaus e chaus
Ieu, me'n tne au pergamin, qu'es pus frt que lo papir
Ieu non sabe ni chifra ni mifra, ms emb d'argent farem lo cmpte
Injrias de vin s'oblidan
Ui es Sant Robrt, que se lva de sa plaa la prd
Ui es Santa Colomba, que se lva de sa plaa l'i retrna
Isabu, se non stz bla, vstre nom es bu
**
Jamai amors vergonhs non agut bla amiga
Jamai cat miaulaire non fogut bn caaire
Jamai deman non fogut riche
Jamai lo darnir non ganht la corsa
Jamai non s'es fach bugada que non se si eissugada
Jamai non me costars cinc sus, per devenir baug
Jamai ven mau per l'un que non si ben per l'autre
Jamai un pecat non vengut sol: e sol es estat, que n'a jamai pecat
Joan e Joan partisson l'an
Janvir de plja chiche, fai lo pags riche
Janvir fai lo pecat, e Mar es enculpat
Gents de gurra e de marina, son totes de mema farina
Geta lo margue aprs la destrau
Joinessa peresosa, vielhesa necessitosa
Jorn passat, jorn ganhat
Jot l'aiga, fam; jot nu, pan
***
La borsa fornida fai la dna estordida
La canon de mstre Filibrt, que tot o vu, tot o prd
La carreta, tirassa los buus
La civada, fai lo rossin
La dna pt e ausa, quand son marit la lausa
La femna e la tla, mau se causs a la candla
La femna e lo ris, en (=emb?) aiga se noirs.
La femna es coma la castanha, bla defra, dedins es la maganha
La fortuna de monsur Madari, de curat devengut segondari
La lenga n'a ges d's, ms fai tan pus bl crs
La mainada de mstre Michau, tan mai n'i a, tan mens vau
La marina roja, aura o plja
La matinada, fai la jornada
La mar fai de riches e de paures
La musica e l'instrument, laissa l'me coma lo pren
La nu de uch jorns, maire de la trra; e uch jorns enlai, mairastra
La pasta crema lo forn
La patz es la fsta de Totsants e la gurra la fsta dels mrts
La patz fai l'argent, e l'argent, la gurra
La ploma e lo cant, fan conisser l'aucl
La pus pichta rda dau charri, fai mai de bruch que las autras
La rata que n'a res qu'un trauc, es lu presa
La riquesa d'un paure me, se'n vai coma l'aiganhau au sorelh
La rogeirla dau matin, marca la plja au despartir
La sarpiliira vau mai que la marchandisa
La truja fai lo mau, e los porcls o pagan
La vertut enriquess l'me paure
La vertut es coma l'li, vai totjorn desss
La vinha de ma tanta, tot lo mond i a part
La vinha de monsen Francs, bla mstra e pauc de rasims
Ladre coma un prc
L'aiga gasta lo vin, las carretas lo camin, e las femnas l'me
L'amistat pt pas venir tot d'un caire
L'amor fai danar los ases
L'amor, lo fum e la tos, se rescondon pas en tots.
L'an de las grssas amtlas, que las tres fasin un sestir
Langus, qu'espra
Lauriu, figa madura
L'argent, fai cantar los brnhes
Lard vilh, bna sopa
Las armas dels poltrons, non talhan ni non pnhon.
Las chambriiras n'an qu'un mau, que dison lo secrt de l'ostau
Las fautas dau medecin, la trra las cobrs
Las femnas e los enfants, son taus que los mes los fan
Las filhas fau pas que parlen, que lo fuc non sigue acatat
Las forcas son per los malaroses
Las galinas aurn mau temps, los rainals se conselhan
Las galinas fan los uus per lo bc
Las lngas paraulas fan los jorns corts
Las mans fangosas, fan manjar lo pan blanc
Las piras, van als claps
Las prumiiras se perdonan, las doas autras se bastonan
Las pichonas moscas, fan petar los grsses ases
Las sobras dau flscol de las bugadiiras, garisson de las fbres
L'ase, aima mai la palha que l'aur
L'ase de Granari, que morigut de l'enteriga
L'ase de montanha, prta lo vin e beu l'aiga
L'avarcia de ma tanta, que plorava quand fasi tant de nuch
Lenga muda, fogut jamai batuda
L'esperana, es lo pan dels miserables
Levar matin n'avielhs pas, donar als paures apaurs pas, pregar Dieu destorba pas
I a mai a faire a la coa qu'a tota la bstia
Li es avs au rainard, que cadun jga de son art
L'uu de mon vesin, es pus bl que lo mieu
L'bra lausa lo mestir
L'me aima l'me, e i es oficis, acetat (=exceptat?) l'avaricis
L'me es indigne d'me stre, que de la femna non es mstre
L'me n'a reson ni bn sen, qu'a la femna fai tot sabent
L'me quand es plan maridat, sap pas que Dieu i (=li) a donat
Lng coma la crema
L'm conois lo mstre a l'obratge, e sovent lo cr au visatge
Lng d'esquina, prim de botlh, rascla m'aquel
Lngas amors, lngas dolors
L'm trba pas doas lbres au meme ja
Lo barbir de Sause, fai la barba e dna a beure
Lo barbir pietads, fai la plaga vermenosa
Lo bastir, es joiosament s'apaurir
Lo ben non es conescut qu'enjusca que si perdut
Lo buu fai la granja, ms la manja
Lo bn ste, s'avi de lichs!
Lo bn pastre fai lo bn aver
Lo cat gromand fai la chambriira avisada
Lo camin es bu, ms la bstia es lorda
Lo chin dau jardinir, non vu manjar los cauls e totjorn rena.
Lo chin de mstre Alari, japa a la luna.
Lo cost fai prdre lo gost.
Lo crompar ensenha lo vendre .
Lo curat dau Brt, ara me veses, ara non me veses.
Lo destrech mau-adrech que lo mena a pro pena.
Lo diable te cpe lo cl, que de las cambas gariris.
Lo fuc es mija vida.
Lo forn se caufa per la boca.
Lo gras sap pas de qu viu lo magre.
Lo laurar e l'esparnhar remplisson la granja de blat.
Lo lich caud fai manjar la sopa freja.
Lo manca de servici es lo paire dau vici.
Lo mau d'autr rend lo savi urs.
Lo mau ven a chival e se'n trna a p.
Lo milhor barri de la vila, es la patz.
Lo molin de Rians, bla tombada e gota d'aiga.
Lo monastir es paure quand las monjas van glenar.
Lo mortir sent totjorn l'alhet.
Lo paire a fach las acampadoiras e lo filh las escampadoiras.
Lo pan sens onchura se'n vai sens mesura.
Lo parlar clar, Dieu lo manda .
Lo peiru vu mascarar la sartan.
Lo primir au molin engrana.
Lo plens que pren la canla tostemps e jamai li dura.
Lo pro se perdt per lo pauc.
Lo profit de Casset que donava tres fedas negras per una blanca.
Lo rat es baug, que se fisa d'un trauc.
Lo sant pt pas mentir.
Lo secors de Pesa, tres jorns aprs la batalha.
Lo temps vendr, e es vengut, que mordrai quau m'a mordut.
Lo trabalh ven pas dels sses, mas dels bocins grsses.
Lo trp ben stre desmesconois.
Lo trn e l'ulhau, ser tot un.
Lo tut per li garar la fbre.
Los chins de Maura, quand avin de qu manjar, se mossegavan l'un l'autre.
Los chins e los gromands, non vlon que carmantrant.
Los chins se'n van d'aqu ont i a ges de pan.
Los chivas crron, e los ases prenon.
Los escapolons, fan anar a la botiga de recuolon.
Los estornls son magres, quand van trp en tropas.
Los garons ben noiris e mau vestits ; las filhas mau moiridas e ben vestidas.
Los joines medecins fan los cementris bouts.
Los jorns creissents son jorns cosents.
Los mstres d'espasa cachan [rescondon] totjorn quauque cp.
Los prumirs son los milhs venguts
Los pensaments, la paur, la ravari s'atacab au lich de brodari
L'un bat lo boisson, l'autre pren la lbre
L'un i pissa, l'autre i caga
Lunetas, adieu filhetas
Luna blanca, jornada franca
Luna mercruda, femna becuda, de cent ans en cent ans n'i a trp d'una.
Luna palla, l'aiga davala
Luna roja, l'aiga se voja
Li fari crire que las catas pnhon d'uus
L'i pican tenbras
L'i ser tant ausit, qu'un paure me au consu

M

Ma borsa es de pl dau diable ; la crotz i pt pas estar
Mai despend l'estrech que lo larg
Mai dura malur qu'aquel que l'adutz
Mai fan paraulas au savi que cps au fl
Mai ganha lo larg que lo destrech
Mai me son mas dents que mos parents
Mai nivols, Abriu plujs, fan los pags orgulhs
Mai viu piu-piu, que dna que ben viu
Maire pietadosa fai la filha rascosa
Manja emb ieu, colcha emb ieu, e non te fises pas de ieu
Manja coma un destruci
Mau avisat paga la leda
Mau de tsta, vau menstra
Mau de vesin, confrta amai gars
Mau vestir vai per abrics
Mau volgut, mitat pendut
Mar aurs, Abriu giscs, e Mai plujs, fan anar lo pags jois
Marcat au nas coma un moton dau Bri
Marchand de vin, marchand mesquin, marchand de blat, marchand damnat, marchand d'li, marchand jli !
Marchandisa presentada, mitat donada
Maridatz-me, ma maire, que tan prim fiale
Maridats, n'an qu'un mes de bn temps
Marrida bstia per door
Medecin de las esclatas, o de las tras
Memria de conilh
Me'n devi dtz, me n'a rendut una
Mu en bocan fu en cr
Messatgir deu pas mau traire
Messorguir coma un lebrir
Michant pagador paga milhs qu'un bn, paga doas fes
Michanta companha fai endurar maganha
Michanta sason quand un lop manja l'autre
Milhs jutja quau vei que quau crei
Mrta la bstia, mrt lo verin
Morsl ben partejat fagut jamai mau
Morsl endavalat n'a pus ges de gost
Molhir de marinir, ni maridada, ni mig
Morga que dana, taula que branda, femna que parla latin, faguron pas jamai bna fin
Moriri pus lu l'ase d'un paure me
Monsen Joan per companha se banhava emb las aucas.
Monsur lo baile ! La campana es rota - que l'a rota, la pague. - Ms vstre filh o a fach - la cau impausar.

N

Nada segur, qu'es apialat dau menton.
N'ai que de gals ; vesin, garda tas galinas.
N'a ges de fra qu'a las dents.
N'a pas ben set, que l'aiga non beu.
N'a pas laissat sa lenga au coissin.
N'a pas que fach de sartan, a tot lo fricassat.
Necessitat fai la vilha trotar.
N'es pas bastat, que los sieus sembla.
N'es pas bn crestian qu'una eimina de cendres non manja dins l'an.
N'es pas escapat, que rebala la crda.
N'es pas porquir que sos prcs garda.
N'es pas tan picht boisson qu'una fes dau jorn non faga d'ombra.
N'es pas tard quand Dieu ajuda.
Net o maunet, tot engraissa lo porquet.
Ni en filha parliira, ni en vinha prs de carriira, ni en camp prs de ribiira, ni en ostau prs de convent, non emplegues ton argent.
Ni femna, ni tela, non causigas a la candla.
Ni muu ni molin ni forn per vesin.
Ni per rre ni per bl, non quites ton mantl.
Ni per trt ni per rason non te botes en preson.
Ni putas per plorar, ni rufians per jurar, te'n fau pas estonar.
Ni trp filhas, ni trp vinhas.
Nse, filha, castanha, sa rauba cubrs la maganha.
Nstres paires ran teulirs, comptavan a milirs, nautres pagam en bricas.
Noblesa sens argent es un lum sens li.
Non de quau naisses, mas amb quau naisses.
Non demandes ben d'avantatge, qu'aquel que fau per ton usatge.
Non digas jamai: "d'aquela aiga non beurai"
Non es aucl, ni ratapenada.
Non es grassa la becassa, se per lo bec non li passa.
Non fau qu'un cp per tuar un sosse.
Non lai anes, e non t'enfangars.
Non i a pire trufas que las vertadiiras.
Non i a melhora venjana que lo mesprs e lo silenci.
Non m'aples benurada, qu'on [=que non] sigue mrta o enterrada.
Non me cmbies pas per aquel que non conoisses.
Non pt salir dau sac que que l'i a.
Non se ditz mau que non l'i sigue un pauc.
Non se pdon conisser de lunh los melons e las femnas.
Non te rigas de mon du, que quand lo mieu ser vilh, lo tieu ser nu.
Non te tengas pas ivernat, qu'on la luna d'Abriu aja tralucat.
Non vu virar ni amolar.
Non l'i a tan michanta cavilha que dau bsca mma.
Non l'i a tala ponhidura que d'un psolh revengut.

***

bra de nuch, vergonha de jorn.
bra facha li fai gaug.
me de palha vau femna d'aur.
me ros e femna barbuda jamai de prs non los saluda.
m n'es jamai riche s'm non mscla lo ben d'autrui emb lo sieu.
Aur, vin, amic e servidor: lo pus vilh es lo milhor.
O a pres a la capelina, o quitar au susari.
Ombra d'me vau cent femnas.
Onte cartas parlan barbas calan.
Onte la cabra es estacada fau que l'i rosigue.
Ont es lo fuc es la calor.
O prumir o darrir, putas tomban en caitivir.
Orgulh e graissa, Dieu l'abaissa.
Orgulh e pauretat es un mostre tot pastat.
Ostau d'adultri jamai non prospra.
P
Pacincia laisst brutlar son ostau.
Pacincia, medecina dels paures.
Pagament de monina, sauts e gambadas.
Paga que deves, e garirs dau mau qu'as.
Pan de labor, pan de sabor.
Pan de peress, es pastat d'aiga freja.
Pan fresc, pro filhas, e bsc verd, botan l'ostau en desrt.
Pauc de causa destorba un michant obrir.
Pauc manjar prta desfci.
Pauc pan, pauc vin, pauc trabalh far Martin.
Pauc paraulas, pro besonha.
Pauc parla, pro escota.
Pauc vau l'ase se non prta lo bast.
Pauc vinhas, pauc filhas, e ben tengudas.
Paure, caucion, e malairs, non son subjcts a l'envejs.
Pauriira fai crrer carriira.
Pauriira fai l'me importun.
Pauriira mena lanha.
Paraulas de femna, bussina (vecina) d'ase.
Paraulas de sra, lo matin non son veras.
Paraulas vlon, escrichs demran.
Parents sens amics, farina sens tams.
Parets blancas papirs de fls.
Parla-li que non s'endormiga.
Parlariatz d'aur s'aviatz lo bec jaune.
Parlatz a l'ase, vos far de pets.
Parlatz plan ... qu'a cada boisson i a d'aurelhetas.
Parlas trp, n'aurs pas ma mula.
Parla ben a son aise, qu'a los pses cauds.
Partiri un peu au mig.
Parts pas lo jorn qu'embasta.
Pas a pas, l'm vai ben lunh.
Passat miegjorn, trompa que pt.
Pastres sensa baston, gentilme sensa lacai, aqu non vau una coa d'ase.
Pecat vilh, penitncia jove.
Pira a pira se fan clapirs.
Pira tracha e causa dicha, es aitant qu'una causa escricha.
Per aver l'ostau net tot l'an, ni femna ni capelan.
Per ben far l'm es reprs.
Peresa vls de favas? - i! - Prta l'escudla! - Ne vle pas ges.
Per far un bn topin, fau ben batre l'argela.
Per intrar en colra, fau sortir de rason.
Per la fam e los cps, lo lop srt dau bsc.
Per la Magdalena la nse es plena, lo rasim veirat, la figa madura, lo blat estremat.
Per l'amor dau buu, lo lop lica l'araire.
Per los fenhants totes jorns son fstas.
Per me far mu, las moscas m'an manjat.
Per natura caa chin.
Per prene un ton, asarda una melica.
Per putas e per chins totjorn l'i a brols.
Per reformar que vai mau, comena tu per lon ostau.
Per sant Luc, a l'escla malastruc.
Per sant Luc semena ml o dur.
Per Sant Vincen, cessan las pljas e venon los vents.
Per tan rescst que si lo fuc, totjorn fuma.
Pertot i a una lga de michant camin.
Per trp parlar o per trp mut, l'm es sovent per fl tengut.
Per trp prometre a son vesin, Pierrt agut lo mau matin.
Per trp saber, lo rainal perdt sa coa.
Per un perdut, cent recobrats.
Per un pet o une vecina refuses pas a ta vesina; ne prendrs una detrs lo pug, que n'i a aur st o uch.
Per viure ben segur, prengas pas pus granda que tu.
Pescaire de linha, caaire de cardonilha, agut totjorn paura cosina.
Picht dinnar ben atendut, n'es pas donat ms ben vendut.
Picht fai, e ben l'i a.
Picht gasanh, rempls la borsa.
Picht mercir, picht panir.
Picht me tomba un grand rove.
Picht ponchon ponhs un grs ase.
Pichta cosina, fai l'ostau grand.
Pichta feda sembla jove.
Pichta pira ven a pont a grand bastiment.
Pichta plja d'Abriu fai bla segada d'estiu.
Pichta ribieireta fai los grands gorgs.
Piu-piu, que trbe es mieu.
Piu-piu, totjorn viu.
Plaga d'argent n'es pas mortala.
Plja menuda banha pus frt.
Plomas e paraulas l'aura las emprta.
Ploma de poticaire, chambriira de lotgs, tot lo monde se'n servs.
Plors de femnas son lu eissuchs.
Prcs delicats non venon jamai gras.
Pt reguitns n'acampa pas graissa.
Poiris portar st candlas, que jamai non me fars lum.
Pregatz vilan, mens ne far.
Prestar gasta, logar entreten.
Present au fl, present perdut.
Pro d'ans e barbas grisas son de pauras marchandisas.
Pro d'enfants e pauc de blat rend lo mainatge estonat.
Prodig a beure son vin fai jamai ni forn ni molin.
Pro de brondilhas fan un fais.
Pro pena e pauc pan.
Pro refusaire n'es pas trompaire.
Provision facha per sason e governada coma cau entreten l'ostau.
Puds coma un nis de lipga.
Pus prs m'es la carn que la camisa.
Putas presentan mu, e lo fan beure fu.

Qu'a agut la farina, ague lo bren.
Qu'a ben dinnat crei los autres sadols.
Qu'a begut lo vin, begue l'aiga.
Qu'a bn vesin a bn mastin.
Qu'a botiga, non li cau bastida.
Qu'a cinc sus e siis ne despend, li cau pas borsa per l'argent.
Qu'a d'argent, a de capls e dels pus bls.
Qu'a de grs bsc, a d'estlas.
Qu'a granda padla e prim tams, e femna despensiira, mstra lo cuol nus per la carriira.
Qu'a Nadau se sorelha, a Pascas crema sa lenga.
Qu'a pauc garbas, a lu ligat.
Qu'a procs, a besonh de tres borsas, una de pacincia, una d'amics e l'autra d'argent.
Qu'a temps e temps espra, temps li manca.
Qu'a vint ans non pt, qu'a trenta ans non sap, qu'a qranta non a, qu'a cinquanta se pausa pas, sabe pas qu pt esperar.
Qu'aima sa vesina a grs avantatge: la vei sovent sens faire viatge.
Quand an fach dau barralet lo trason per las parets.
Quand quauqu'un se vu prdre, tot i ajuda.
Quand comaires se corroan, las vertats se descurbon.
Quand Dieu vu, pertot plu.
Quand es niu de vspre, trompa lo varlet e lo mstre.
Quand joinessa velha e vielhessa drm, es signe de mrt.
Quand l'Abbat ten longiira los moines pdon anar au vin.
Quand la Candelosa lusrna, qranta jorns aprs, ivrna.
Quand la cigala canta en Setembre non crompes blat per revendre.
Quand l'aubre es tombat, tot li corre a las brancas.
Quand l'aura bufa, cau ventar.
Quand lo cat i es pas los garris danan.
Quand la crnha es vairada la dna deu far sa fusada.
Quand l'me prta los pses a la man e los ulhs a la cintura, pt dire qu'es prs de la sepultura.
Quand lo chin drm lo lop velha.
Quand lo diable pogut pus far de mau se fagut ermita.
Quand lo pessegrir es en flor jorn e nuch de mma longor.
Quand lo paire dna au filh, ritz lo paire, ritz lo filh; quand lo filh dna au paire, plora lo filh, plora lo paire.
Quand lo paure dna au riche, lo diable se ritz.
Quand lo Pug de Sant Lop pren son capl, lo pastre pt prene son mantl.
Quand lo soledre s'amu, dura tres jorns o nu.
Quand plu sus lo curat degota sus lo vicari.
Quand puta fiala, mestressa servs, e notari demanda quant tenm dau mes, aqu vai mau per totes tres.
Quand serai mrt me faretz de potatge.
Quand un bastard fai ben es d'aventura; quand fai mau es de natura.
Quand una lbre pren un chin, es cntra natura; quand una femna fai ben, es per aventura.
Quau a fach e non pt faire es presat e non pas gaire.
Quau fai un panir fari ben una banasta.
Quau aima Martin aima son chin.
Quau a lo lop per son compaire mena lo chin per cantons e per caires.
Quau a mau non pt rire.
Quau beu amar pt pas escupir do.
Quau es estat moine e abbat sap totes los vicis de l'abadi.
Quau espra langus.
Quau es ronhs que se grate.
Qau sen non a, sen non dna.
Quau non fai quand pu, non fai quand vu.
Quau non volr semblar au lop, de sa pl non se vestiga.
Qau prd l'ase e recbra lo bast n'a pas tot perdut.
Qau sent trva, sent deven.
Quau se mesura se conois; quau se conois pauc se presa.
Quau manlva e rend, dau sieu viu.
Quau n'a qu'un ulh lo ten ben car.
Quau per ase se lga per ase deu servir.
Quau s'embarca n'a pas totjorn bl temps.
Quau ten, ten, e dur bec qu'espra.
Quauqu'una li ser corta.
Que baisa doas bocas, l'una li put.
Que bat sa femna, trba pro d'excusas.
Que ben e mau pt pas sofrir, a grands onors pt pas venir.
Que ben li fai, los ulhs li trai.
Que ben manja e ben beu, faga aitanben que se deu.
Que ben me vu m'o ditz; que mau me vu se'n ritz.
Que ben s'aprepara, a l'ostau trna.
Que ben escota, ben respnd.
Que ben es, non se bolegue.
Que beu au bichet, beu tan que vu.
Que bn lo crompa bn lo beu.
Que borra en bulhiira un ostau ne fai lu un espitau.
Que bruca e non tomba, avana camin
Que canta son mau encanta
Que creis de ben creis de pensament
Que crenh lo baston n'a que lo baston per mstre
Que crompa pan, non i vei gota; qu'a farina i vei d'un ulh, qu'a blat i vei de dos
Que crompa sens argent au luc de crompar vend.
Que d'autr vu parlar, se regarde, e se taisar
Que de cat nais, de rat se pais.
Que demra amb las galinas apren a gratar.
Que deu portar lo bast nais amb las senglas.
Que de res non se mscla, de tot a pausa.
Que demra jot son cobrt, se res non ganha, res non prd.
Que Dieu per vicari servs, per vicari vai en Parads.
Que Dieu vu ben pregar, a la mar deu anar.
Que d'un es esprovat, de cent es acusat.
Que fai que non se deu, li ven que non vu.
Que fai sa susada, la debana.
Que fai sos afars per percuraire, vai a l'espitau en persona.
Que feda se fai, lo lop la manja.
Que femna e sauma mena, n'es pas sens pena.
Que fiala grs e escaufa ml, a lu susada facha.
Que fl i manda, aprs lai ane.
Que garda de son pan, ne manja lo lendeman.
Que l'a fach, que lo prte.
Que la mrt d'autr desira, lnga crda tira.
Que laura amb una sauma, non pt avedre bn garach.
Que lenga a, a Roma vai.
Que i fai, i pren.
Que mai reaup de Dieu, mai li vira lo cuol.
Que maneja las piras, es dangeirs de se cachar los dets.
Que manja lo pan sens onchura, lo manja sens mesura.
Que manja prc, manja sa mrt.
Que manja son capitau, pren lo carri de l'espitau.
Que mau auss mau respnd.
Que mau non fai, mau non pensa.
Que mau non pensa es lu trompat.
Que me deu, me demande.
Que me lavanha mai que non faudri, o trompat m'a, o trompar me voli.
Que milhs non pt stre, amb sa femna se colque.
Que n'auss qu'una persona, n'auss res.
Que ne ditz, n'auss.
Que non a cr, ague de cambas.
Que non a d'argent en borsa ague de mu a la boca.
Que non bota remdi d'ora, arriba lo temps que se plora.
Que non deu res e n'a res es mitat ric.
Que non ftja quand pu, ftja pas quand vu.
Que non juna las temporas, dins l'infrn badar la gola.
Que non manja a taula, manja onte lo cat miaula.
Que non mstra, non vend.
Que pt stre violonaire, siga siblaire.
Que non pren garda a las pichtas causas, las blas li mancan.
Que non rauba, jamai n'a rauba.
Que non saupr causir, en jove s'ataque.
Que non sap son mestir, sarre botiga.
Que non semena, non reculh, e que manja sa semena caga la palha.
Que non ser pro frt siga pro fin.
Que non se rescnd dels enfants, es pertot descobrt.
Que non trabalha polin trabalha rossin.
Que non venta quand fai d'aura, quand volri ventar se pausa.
Que non vl semblar lo lop, que de sa pl non se vestigue.
Que noirs nebodas e nebots, noirs lobas e lobatons.
Que paga de vspre, deu pas res de matin.
Que paireja e maireja, fai pas res que non dega.
Que pauc ganha e grs despend, li cau pas borsa per l'argent.
Que pauc semena, pauc reculh.
Que parla coma un malaut, fisar non te'n cau.
Que parts, e s'engana, n'a bna setmana.
Que passa davant lo forn, deu saludar la pala.
Que per Dieu dna son bast, non l'amendrs de res.
Que perdona, Dieu li dona.
Que es prumir au molin, prumir engrana.
Que prumir paga, darrir fi.
Que prd, peca; que respnd, paga.
Que prd lo fiu, prd lo sen.
Que prd la femna e quinze sus, es grand daumatge de l'argent.
Que prd son ben, prd son sen.
Que prd un chin e recbre un cat, a totjorn una bstia de quatre pses.
Que petaa, son temps passa.
Que pissa clar fai la figa au mtge.
Que plaideja, malauteja, e tot que manja amareja.
Que pt viure dins sa demra non crque d'afaires defra.
Que pren a sosta, pro li costa.
Que prend filha de castl, fau qu'a sa taula bote quatre clavls.
Que prsta, sovent se crsta.
Que quita fabre per fabrilhon, prd sa pena e son carbon.
Que rauba l'auca dau Senhor, au cap de cent ans regola las plomas.
Que rauba per los autres, es penjat per se.
Que rauba un uu raubar un buu.
Que res non sap, de res non parle.
Que respnd, paga.
Que revelha lo chin que drm, se lo mossega n'a pas trt.
Que sa molhir non onora, el meme /meteis se desonora.
Que sap per que son espcias, son paire n'ra pas poticaire.
Que s'aquita fai cabau.
Que se caua d'un vilh grolir, manja de pan de bolangir, se fisa tot d'un cosinir, bota son trin en caitivir.
Que se cocha amb d'enfants merds se lva.
Que se cocha en se (sec? sed/sti?), en santat se lva.
Que se fisa de varlet, varlet deven.
Que se fai ric tot d'un cp, sens frauda non se pt.
Que grata onte li prutz, fai pas trt a digs.
Que se marida per amors se repents lu per dolors.
Que se marida de cocha se repents de lser.
Que se marida, se brida.
Que semena en polsiira faga frta la garbiira.
Que semena trp esps voida son granir doas fes.
Que se nga, regarda pas que beu.
Qu'escups au cl banha sa cara.
Qu'es estimat savi pt ben folejar.
Que s'entrna dau mig camin n'es pas damnat.
Que servs a l'ulh volri veire son mstre abucle.
Que servs lo comun, servs degun.
Que se sent merds, se trque.
Que s'eissuga au davantau, es ben amic de l'ostau.
Que se trufa, Dieu lo bufa e lo fai virar coma una baudufa.
Que se vests dau ben d'autr, au mitan de la carriira se desplha.
Qu'es fat aquand nais, totjorn li dura.
Que solet se conselha, solet se repents.
Que son lunh aqueles que nos cochan!
Qu'es paure es ladre.
Qu'es peress a taula es una paura cadaula.
Qu'es renomat de se levar matin, poiri dormir fins a migjorn.
Qu'es ric es onorat.
Que tard denta, tard desparenta.
Que tard se lva, tot ben li fug.
Que te fai, fai li, que te guinha, guinha li.
Que tca d'un p, nada segur.
Que totjorn pren e res non dona, a la fin tot lo mond l'abandona.
Que tot o vu tot o prd.
Que trabalha, Dieu li balha.
Que trabalha, manja la palha; que fai ren, manja lo bren.
Que trabalha sens mesura trabalha sens sen.
Que trp es bn, es mitat nci.
Que trp se miralha, pauc fiala.
Que vai contra totes, vai contra se.
Que vai d'escotons, auss sas dolors.
Que vai en nas sens stre convidat, se retrna sens aver dinnat.
Que vai plan vai san; que corre se fend lo morre.
Que vei cremar la prta de son vesin, deu aver paur per la sieuna.
Que vei enfant, non vei res.
Que vei l'espitla e non la pren, au cap d'una ora se'n repent.
Que viur veir.
Que vu de bna aiga, ane a la fnt.
Que vu en totas piras son cotl agusar en totas aigas son chival abeurar, a la fin de l'an n'a qu'una cotla e qu'una rssa.
Que vu far sa filha saumeta, cau qu'au vilatge la meta.
Que vu peissons, se banhe las onglas.
Que vu en ostau reinar, non deu raubar ni calinhar.
Que vu lo bu temps, fau que l'espre.
Que vu reltge mantner, vilh ostau entretner, joina femna contentar, e paures parents ajudar, es totjorn a recomenar.
Que vu trobar la carma corta, manlve a pagar per Pascas.
Que vu tuar lo chin de son vesin, ditz qu'es fl.
Que volr garir, digue son mau.
Que vos a cauat, vos descauce.
Quicm dir clari.
Qu'a begut la mar pt beure lo Rse.
Qu'es amic dau viguir, fbres quartanas als sargents.
Quau non ser d'un bn ostau, se'n faga.
Quau pensa stre lo milhs garit que tirassa una recalivada.

Rainal que drm la matinada n'a pas la grja emplomada.
Rama corta, vendmia lnga.
Rauba petaada, fai sa passada.
Rauba petaada vau mai que puta reparada.
Raa de lobatons, vau pas res lo milhor.
Raa raceja, mena meneja.
Rega trta bn blat prta.
Remena lo cuol coma una cigala.
Rens coma una tirla (fr. poulie).
Riquesa mena orgulh, e pauriira lanha.
Roge de sra, bl temps espra.
Roge de matin, escompissa lo camin.
Rondina pan caud.
Rondina coma un chin que vei intrar un cat en cosina.

Sabatir, fai ton mestir.
Sacadas de carbonir se mascaran l'una l'autra.
Savi non crei que sus bn gatge.
Santat sens argent es mija malauti.
Sauta minhau, se tu non sautas ni ieu tanpauc.
Sarratz l'estable, la bstia es prsta.
S'aviam de pan, ben sautariam.
Se bolga coma un ase mrt.
St caaires, st pescaires, e st teisserands son vint e un paure artisans.
Secrt coma un cascavl.
Se cobrs d'un sac banhat.
Se fai pas un pet a la comba qu'au cl non ressonta.
Se cau pas mai alongar, que la cobertura non dura.
Se Febrir non febreja, dins totes los meses de l'an aureja.
Se fond en devocion coma un frucham au sorelh.
Se i a una bna riba, un marrit ase arriba.
Se joinesa sabi, se vielhesa podi, que li manca li sobrari.
Se la barba blanca fasi lo savi, las cabras o deurin stre.
Se la mar bolissi tres oras, i auri ben de pisses cuchs.
Se lavanhatz femnas e gotas, botatz lo fuc a las estopas.
Se lo sorelh luss, n'ai pas besonh de luna.
Sembla dna Beatritz que prta las patentas e jamai las ditz.
Sembla lo chival de Polhada que dormissi tot drech.
Se me vendi un uu, creirii qu'auri levat lo rosset.
Sen e jovent pdon pas venir tot ensms.
Sm gents de marina, tot qu'avm lo portam sus l'esquina.
Se'n van las gents, se'n van los bens.
Se non plu, degota.
Se per trabalhar m deveni ric los ases portarin lo bast d'aur.
Se plu far fanga.
Se plu per Sant Lauren, la plja ven ben a temps; se plu per Nstra Dama, cadun encara l'ama; se plu per Sant Bertomieu, bofa li lo cuol.
Se pren a l'aiga que la pasta es mla.
Se pus res non veses, ataca te als pses.
Se retira coma carn de feda.
Seri ben caud se non l'emponhava.
Seri bna a plantar sus rca, arrapa ben.
Servici de grand senhor, escalir de veire, a fach de vos, non vos pt veire.
Se servs de la pauta dau can per tirar las castanhas dau fuc.
Se stz ric, dinnatz dos cps.
S'es negat dins un culhir d'aiga.
Se ten coma una langasta.
Se vei ben a tos ulhs que ta tsta n'es pas cucha.
Se vu botar dau reng dels grs chivals, e pt pas adesar a la grpia.
Se vls far un afaire, vai i, se non la vls, manda i.
Se vls trompar ton vesin planta l'amorir grs, lo figuir manit, e fuma ton prat per Sant Martin.
Se voltz viure ben segur, vos cau pas dire a digs qu'ajatz bn vin, ni femna bla, ni fra argent dins l'escarcla.
Siblar a taula, cantar au lich, es un signe de foli.
Sis pegs coma las moscas dau mes d'Agost.
Sis tot esprit tot grj, cementri de pan blanc.
Sieu mentir, crotz de palha.
que Dieu garda es ben gardat.
que dises aponchari pas un fus.
que lo beguin (=capl dels novl nascuts) adutz, lo susari l'emprta.
que lo fl fai a la fin lo savi lo fai, Dieu en prumir.
que mstre vu e varlet plora son de grumas perdudas.
que non ci per tu, laissa o cremar.
que non es a la fialosa se trba au fus.
que pdes far ui, non lo mandes a deman.
que se vei se pt pas rescndre.
qu'ulh non vei, cr non du.
Sobras fan onor.
Son de btas de fen, i a que los ases que se i arrstan.
Son de finesas corduradas amb de fiu blanc.
Son de jaissas, quau non las vu las laissa.
Son d'una raa que lo milhor n'a jamai res vaugut.
Soi bn chival de trompeta, m'estone pas per lo bruch.
Soi estat noirit dins lo bsc, las bstias me fan pas paur.
Soi malars en fricassadas, non trbe que d'sses.
Jot l'ombra d'un ase lo chin intra au molin.
Sorelh de Montalban que fai susar los bartasses.
Sorelha e plu coma Dieu vu.
Sos ulhs fan fra cira, aurem bn mercat de las candlas.
Sovent un gentilme de palha manja un pasan de fen.
Seon las gents los encens.
Segon la rauba Dieu dna lo freg.

Tant bada agaon que bla agaa.
Tant de tsta, tant de gents.
Tant grata cabra que mau jai.
Tan mai m remena la mrda, e tan mai put.
Tan prigond non se fai lo fuc que lo fum non saliga.
Tan pus riche, tan pus chiche.
Tant que lo malaut viu, espra.
Tant que rirs, non morirs.
Tant que volrs, amic, mas que la borsa non tques.
Tant vai l'ase au molin que sap lo camin.
Tant vau ben batut que mau batut.
Tant vau un escut d'aur qu'un escut de palha.
Tant vau ventar aic coma a l'aira.
Tau a drech qu'es condemnat.
Tau a pensament de farina qu'a pro de pan cuch.
Tau cmbia que non milhora.
Tau consents que se'n pents.
Tau crei d'aver un uu au fuc que n'i a pas que lo cruvl.
Tau crei petar, que caga.
Tau dna lo conselh que dna pas las ajudas.
Tau es fl que non s'o pensa.
Tau fas, tau espres.
Tau me deu que me demanda.
Tau menaa qu'a bla paur.
Tau n'a res que la debastada que ten lo procs ganhat.
Tau pensa donar que pren.
Tau pensa far paur que tua.
Tau pensa guilhar Guilht que Guilht lo guilha.
Tau ritz d'un ulh que dau cr plora.
Tau trabalha, que non sap per quau.
Tard crida l'aucl quand es pres.
Te farn de tau pan sopa.
Tempsta d'aissada non gastt jamai vinha.
Ten l'alen coma un cabussaire.
Ten los quatre fas: fin, fl, fat, fantastic.
Temps perdut, jamai se recbra.
Temps que se lva de nuch passa pas lo pug.
Ten tos pses cauds e ta cervla, pissa sovent per la gravla, e de ton cr caa lo vent, se tu vls viure longament.
Te prutz aqu ont te gratas.
Trra de notari, non fructifiari.
Trra desss e piras msclas.
Trra de turulura, quand plu, ven dura; quand fai sorelh, ven mla; quand fai d'aura, s'envla.
Trra negra fai bn blat e la blanca lo fai granat.
Tsta de fl non blanqus.
Tirari de sang d'una pira.
Tot bn chival bruca.
Tot camin vai a la vila.
Tot chin que japa mossega pan.
Tot fai ventre, mai que lai entre.
Totjorn dura pas lo mau temps.
Totjorn l'aiga vai au molin e la pira au claps.
Totjorn lo mortir sent als alhets.
Totjorn o veiretz: a paure me, vinha de gres, e fumada de cdols.
Totjorn prometre e non tner, es lo fat entretner.
Totjorn una lca es un pis.
Ton porcl es bl.
Totes los marits que son contents danarin sus lo cuol d'un veire.
Tot aqu vai per compaire e per comaire.
Totes los buus de la Camarga poirin morir que non me'n vendri una bana.
Tot vai per escudlas.
Tota sabata deven grotla.
Totas las fes qu'ulhaua trna pas.
Trabalh es tresaur.
Tres causas son odiosas: un ric avaricis, un paure orgulhs, e un vielhard quand es palhard.
Trp de pastura a l'ase quand ne fai litiira.
Trp e non pro, doas causas defra sason.

Un avertit ne vau dos.
Un benfach reprochat es doas fes pagat.
Un bn nadaire a la fin se nga.
Un cp dau jorn, las tripas gorgolhan.
Un es l'armari, l'autre lo tirador.
Un fuc de femna veusa, una broqueta e doas palhas.
Un fogut penjat per dire la vertat.
Un marchand es coma un prc, m pt pas dire que siga gras que non siga mrt.
Un me de palha vau mai qu'una femna d'aur.
Un me parauls, jamai non fogut savi.
Un me mau maridat, vaudri mau que fogusse negat.
Un ostau n'es pas cabau, mas lo cau.
Un pauc d'ajuda fai grand ben.
Un peress per un pas ne fai dos.
Un pict sac es lu plen.
Un plaser es perdut quand un ingrat l'a reauput.
Una bna femna, una bna cabra, una bna mula, son tres marridas bstias.
Una causa mig comenada es mitat facha.
Una lnga crda tira, que d'autr la mrt desira.
Una man lava l'autra, e totas doas lo visatge.
Una pichta mosca fai repetar un grs ase.
Un reconciliat enemic non fogut jamai bn amic.
Un servici n'es jamai perdut se non un vilan l'a reauput.

Vau mai amic en plaa qu'argent en borsa.
Vau mai calar que mau parlar.
Vau mai caresti de plaa qu'abondncia d'ostau.
Vau mai dire: "ai! qu farai? " que non pas "ai! qu fasm?".
Vau mai dire "arri!" que menar lo carri.
Vau mai dire: "paure ieu" que "paure nautres".
Vau mai stre aucl de milhiira qu'aucl de voliira.
Vau mai stre prs d'un cagaire que prs d'un capusaire.
Vau mai far enveja que pietat.
Vau mai filh corroat que gendre ben amaisat.
Vau mai jogar a la segura que d'esperar a l'aventura.
Vau mai la saussa que lo peisson.
Vau mai lecar que mossegar.
Vau mai mossa que pas res.
Vau mai pea que trauc.
Vau mai plegar que rompre.
Vau mai saber qu'aver.
Vau mai sason que laurason.
Vau mai tner qu'esperar.
Vau mai tner un passeron qu'esperar un capon.
Vau mai tirar qu'escupir.
Vau mai tocar una bna pl qu'una michanta carn.
Vau mai un aucl a la man qu'una ganta en l'r.
Vau mai un capl que doas cifas.
Vau mai un fais ben liat que dos mau estacats.
Vau mai un que sap que dos que crcan.
Vau mai un ten que dos "tu l'aurs".
Vau mai un "t!" qu'un "espra".
Vau mai s'ajudar de sas vilhas aisinas que ne manlevar de sas vesinas.
Vau pas las braias d'un penjat.
Varlet fidl, varlet dau cl.
Vent grc, plja au bc.
Vestisses boisson, semblar baron.
Vesiat coma pesolh de vilha.
Vida de castl pro rire e pauc manjar.
Vidon Vidau, segon la vida lo jornau.
Vielhesa, malauti de natura.
Vilhas amors e vilh chams, promptament son recalivats.
Vilh medecin, joine barbir, ric boticaire.
Vin escampat vau pas d'aiga.
Vinha prs, es sens prtz.
Viu de parplas d'agaa e de peridilhas d'alhet.
Violetas de Febrir, per damas e per cavalirs.
Viva l'amor mai que ieu dinne.
Vu ensenhar son paire a far d'enfants.
Vu far coma los grands chins, pissar cntra las parets.
Vu far crire que las galinas fan los uus per lo bc.
Vu far Michu l'ardit.
Vu parlar francs mas lo gavt li escapa.
Vu morir vestit coma un agland.
Vls prdre tos denirs? Fai far ta besonha quand non i sis.
Vls trompar marchand? Presenta li gasanh.
Volri lo mu amai las brescas.
Voltz arrestar un fl? Cargatz li una femna au cl.
Voltz? Anatz-i. Voltz pas? Mandatz-i.
Vos parlatz trp: n'auretz pas ma tla.
Vos ausisse, portatz d'esclps.

I a ben diferncia entre Joan e monsen Joan.
I a quauqu'un e quauqu'un.
Li a dich lo mot de Santa Clara.
I a de vilani au baston.
I a ges de carretir que sa carreta non revrse.
I a ges de vici que las femnas e las moninas non sachan.
I a mai de temps que d'bra.
I a tres menas de gents qu'an permission de tot dire: enfants, fls, e embriacs.
I van coma las fedas a la sau.


ADDITIUS DE 1813

A cada comba se trba un pug
Amb los cats 'm apren, o ditz, a begolar
Bl me a la carriira, prta pas de pan a la paniira
Cau ventar quand l'aura bofa
Calendas geladas, espigas granadas
Fuc, femnas amorosas, e mar, son tres causas dangieirosas
Emb gents de ton bra fai ton perca
Entre amics tot es comun, sonca las femnas
Es pas tot de veire l'escarpa, per l'avedre, fau banhar l'arpa
Es pus cargat de vicis qu'un capelan de beneficis
L'espinha ponh de bna ora quand a enveja de ben far
Mala es la tempsta, se non quicm rsta
Non se cal pas gratar tanlu que l'm se prutz
Se siagatz vengut quand tondiam auriatz agut de lana.
Sovent tomba que trp galaupa.
Tau se crei segur que resquilha
Tanplan l'ivrn coma l'estiu, las bugadiiras van au riu

*

La pagina dels provrbis

Aprene l'occitan?

L'index generau